Azaroaren 29ko hauteskundeak krisi politiko, sozial eta ekonomiko sakon baten testuinguruan egingo dira. Eskuinaren eta eskuin muturraren gorakadak, herritarren bizi-baldintzen okertzeak eta ezkerraren ohiko erakunde eta erreferenteen ahultzeak egungo erronkei aurre egiteko moduko erantzun politikoa eskatzen dute. Ez gaude gobernu-aukera desberdinen arteko hauteskunde-lehia huts baten aurrean. Herri-klaseen bizi-baldintzak, eskubideak eta borrokaren bidez historian zehar lortutako konkistak daude jokoan.
2008an lehertu zen krisia ez zen unean uneko gertakari bat izan, kapitalismo neoliberalaren egiturazko kontraesanen ondorioa baizik. Harrezkero, austeritate-politikek, baliabide publikoak kapital pribatura bideratzeak, ekonomiaren finantzarizazioak eta oinarrizko eskubideak gero eta gehiago merkantzia bihurtzeak desberdintasun sozialak areagotu dituzte.
Etxebizitza errentak ateratzeko negozio nagusietako bat bihurtu da. Bitartean, soldatek erosteko ahalmena galtzen dute, prekarietatea zabaltzen ari da eta zerbitzu publikoak gero eta egoera okerragoan daude. Eta hori guztia larrialdi klimatikoaren, militarizazio gero eta handiagoaren eta tentsio inperialisten areagotzearen testuinguruan gertatzen ari da.
Krisiak badu dimentsio politikoa ere. Neoliberalismoak demokrazia liberalen oinarri materialak ahuldu ditu, eta herritarrak gero eta urrunago sentitzen dira erakundeetatik. Eskuin muturrak haserre eta ezinegon hori baliatzen du diskurtso erreakzionarioa zabaltzeko, arazo sozialen errua migratzaileei, feminismoari, herri-mugimenduei eta sektore zaurgarrienei egotziz. Baina eskuin muturrak ez du egungo sistema ekonomikoarekin hautsi nahi. Aitzitik, esplotazio- eta zapalkuntza-harreman berberak indartu nahi ditu, modu autoritarioagoan.
Euskal Herrian, kontraesan horiek ezaugarri propioak dituzte, nahiz eta lurralde eta erakunde-eremu bakoitzean modu desberdinean agertu. Euskal Autonomia Erkidegoan, EAJ kapitalismo neoliberalaren logikan erabat txertatutako eskuin nazionalista da. Bere gobernu-jarduna enpresarien interesen defentsari lotuta egon da, lehiakortasunean, elkarrizketa sozialean eta lankidetza publiko-pribatuan oinarritutako eredu ekonomikoa bultzatuz. PSEk ere eredu horren barruan jarduten du, eta egungo botere ekonomikoaren harremanak zalantzan jartzen ez dituen politika horiei eusten laguntzen die.
Nafarroan, PSNk ardura nagusia du Foru Gobernuan. Gobernu horrek, bere berezitasunak eta aliantza instituzionalak gorabehera, ez ditu zalantzan jartzen eredu neoliberalaren oinarri ekonomiko eta sozialak. Alderdi horiek beren diskurtsoetan aldarrikatzen dituzten egonkortasun instituzionala eta hazkunde ekonomikoa ez datoz bat herritar askoren eguneroko errealitatearekin: etxebizitza eskuratzeko zailtasunak, lan-prekarietatea, genero-desberdintasunak eta zerbitzu publikoen gainbehera.
Aldi berean, EH Bildu Euskal Herri osoko herri-klaseen eta ezker subiranistaren zati handi baten hauteskunde-erreferente nagusietako bat bihurtu da. Bere hazkundeak aldaketarako dagoen eskaera soziala islatzen du, baita hamarkadetan erakundeak zuzendu dituzten indarrei hegemonia politikoa lehiatzeko borondatea ere.
Hala ere, EH Bilduren gero eta instituzionalizazio handiagoak eta kudeaketara eta gobernagarritasunera bideratutako norabideak galdera garrantzitsuak planteatzen dituzte. Izan ere, batez ere hauteskundeetan indarrak metatzean eta egungo erakunde-esparruen barruan negoziatzean oinarritutako estrategiak bere mugak ditu. Bai EAEn bai Nafarroan, EH Bilduk politika instituzionalean duen pisua kontuan hartuta, auzia ez da soilik nork kudeatzen dituen erakundeak. Kontua da kudeaketa horrek zer interes sozial defendatzen dituen, zer aldaketa bultzatzeko prest dagoen eta noraino jarri nahi dituen zalantzan sistemaren oinarri ekonomiko eta politikoak.
Arazoaren muina da politika erreformistek, zenbait aurrerapen lortu arren, ez dutela lortu krisi soziala elikatzen duten egiturazko joerei buelta ematea. Gobernu progresisten esperientziak erakusten du kapitalismoaren mugen barruan erakundeak kudeatzea ez dela nahikoa eskubideen galera geldiarazteko, ezta eskuin muturraren gorakadari aurre egiteko ere. Eraldaketarako itxaropenek behin eta berriz kudeaketa instituzionalaren mugekin talka egiten dutenean, frustrazioa eta desmobilizazioa sortzen dira. Eta horrek bidea zabaltzen dio eskuin muturrari, gizartearen haserrea bere mesedetan bideratzeko.
Horregatik, eskuinaren eta eskuin muturraren aurkako borroka ezin da hauteskundeetara edo egungo gobernuei eustera mugatu. Haien proposamenei eta gizartean duten eraginari eremu guztietan aurre egin behar zaie, baina baita haien hazkundea elikatzen duten baldintza material eta politikoak aldatu ere. Eskubide sozialak, lan-eskubideak, eskubide feministak eta arrazakeriaren aurkako borroka defendatzeko, kapitalaren interesei aurre egingo dien alternatiba bat behar dugu. Dagoena kudeatze hutsetik harago joango den eta benetako eraldaketarako bidea irekiko duen alternatiba.
Ildo horretan, azaroaren 29an eskuinari eta eskuin muturrari beren programa erreakzionarioa aurrera eramateko tresna instituzional gehiago eskuratzea eragotzi behar zaie. Herri-klaseen hauteskunde-mobilizazioa eta botoaren erabilera taktikoa helburu horren parte izan daitezke. Horrek, ordea, ez du esan nahi independentzia politikoari uko egin behar zaionik, ezta gizarte-mugimenduen jarduna alderdi instituzionalen interesen menpe jarri behar denik ere. Eskubideen atzerakada geldiarazteko beharra ezin da gure alternatiba propioa eraikitzeari behin eta berriz uko egiteko aitzakia bihurtu.
Gure zeregin estrategikoak berbera izaten jarraitzen du: hausturaren aldeko alternatiba politiko antikapitalista, ekosozialista, feminista eta internazionalista berreraikitzea. Ez dugu hauteskundeetan lehiatzera mugatuko den alternatibarik nahi. Lantokietan, auzoetan, mugimendu feministetan, kontrabotere-sindikatuetan eta etxebizitzaren aldeko borroketan errotutako ezkerra berrantolatzen lagunduko duen alternatiba behar dugu. Gatazka sozialetan esku hartzeko, borroka bateratuak bultzatzeko eta ikuspegi politiko komun bat eraikitzeko gai izango den ezkerra, erakundeekiko eta kapitalaren interesekiko independentziari eutsiz.
Ez gara hutsetik abiatzen. Euskal Herrian antolakuntza- eta erresistentzia-esperientzia ugari daude. Herri-mugimenduek, sindikatuek eta kolektiboek urteak daramatzate politika neoliberalen ondorioei aurre egiten. Hala ere, hausturaren aldeko indarren zatiketak, erreferentzia politiko partekatu baten faltak eta estrategia komun bat osatzeko zailtasunek haien eragiteko gaitasuna mugatzen dute.
Beharrezkoa da ezker horiek berreraikitzea eta berrantolatzea, sektarismoa eta sakabanaketa gaindituz, eta oinarri programatiko eta demokratikoen gainean elkarlanerako eta elkargunerako espazioak sortuz. Euskal Herri osoan landu beharreko zeregina da, lurralde bakoitzeko errealitate politiko, sozial eta antolakuntza-moduak errespetatuz, baina estrategia partekatu bat eraikitzeari uko egin gabe.
Politika erakundeetako gobernu-txandakatze hutsera mugatu nahi dutenen aurrean, ezin dugu ahaztu konkista sozialak ez direla inoiz agintarien borondate onaren emaitza izan. Antolakuntzaren eta borroka kolektiboaren bidez lortu dira. Beraz, funtsezko galdera ez da soilik nor dagoen erakundeetan, baizik eta nola eraiki dezakegun gizartea eraldatzeko gai izango den indar-korrelazioa.
Azaroaren 29an eskuin erreakzionarioari bidea itxi behar diogu, baina, aldi berean, berreraikuntza politiko eta sozialerako ziklo berri bat ireki behar dugu. Atzerakada geldiaraztea ez da nahikoa, aurrera egiteko aukera emango digun alternatiba eraikitzeko gai ez bagara. Errealitatea eraldatzeari uko egingo ez dion ezkerra behar dugu. Ekimen politikoa berreskuratuko duen eta herri-klaseen interesak edozein kalkulu instituzionalen gainetik jarriko dituen ezkerra.
Antikapitalistak Euskal Herrian zeregin horretan gure ekarpena egin nahi dugu. Izan ere, oldarraldi erreakzionarioaren eta kapitalismoaren krisiaren aurrean, ez da nahikoa erresistentzia egitea. Beharrezkoa da oraina borrokatzeko eta etorkizuna irabazteko gai izango den hausturaren aldeko alternatiba berreraikitzea.